Wij brengen informatie en mensen samen

Deze zin is zowat de kern van de “visie” van de Koninklijke Bibliotheek van Nederland. Voor mij is het de ideale titel om eens na te denken over onze kerntaken. De directe aanleiding is de op handen zijnde personeelswissel in onze 2Bergen. Nu ons hoofd directeur van de universiteitsbibliotheek geworden is, kijken we uit naar een nieuw hoofd voor 2Bergen en ben ik vooral benieuwd naar zijn visie op zijn nieuwe functie. Merk op dat er nergens nog sprake is van een bibliothecaris. Nomen est omen.

Graag wil ik proberen duidelijk te maken wat ik als onze kerntaken beschouw. Ik wil 2Bergen een persoonlijke “visie” geven. Op het eerste zicht verschilt die grondig van de officiële Missie en Visie van de 2Bergen, die je kunt terugvinden op de website en die geconcretiseerd wordt in de vacature voor een nieuw hoofd.

Ik heb tevergeefs gezocht naar de kerntaak van de bibliotheek in de Missie en Visie van 2Bergen. Daarin is sprake van een topbibliotheek en van een studentgerichte omgeving maar er wordt niet uitgelegd wat dat betekent. Als wij een topbibliotheek willen zijn, moeten we eerst nadenken over wat de wereld van een bibliotheek mag verwachten. Als we kampioen willen worden, moeten we eerst een sport kiezen.

Ik ben daarom eens gaan kijken naar de missie en de visie van andere belangrijke bibliotheken. Ik kwam snel terecht op de website van de – waarschijnlijk – belangrijkste bibliotheek in het Nederlandse taalgebied: de Koninklijke Biblotheek van Nederland. “De KB is de nationale bibliotheek van Nederland: wij brengen mensen en informatie samen.” Voor mij zit in deze ene zin de kernopdracht van elke bibliotheek, dus ook van 2Bergen. Daarom ben ik eens nagegaan wat deze opdracht voor 2Bergen kan betekenen.

Deze vijf woorden – het stopwoord “en” even buiten beschouwing latend – bevatten drie elementen die ik verder wil uitwerken: “informatie”, “mensen” en “wij brengen samen.

Informatie

Over dit begrip zijn duizenden pagina’s vol geschreven en is er uren gediscussieerd. De betekenis ervan wordt sterk bepaald door het toepassingsgebied waarin het gebruik wordt. Wij zullen dan ook moeten proberen dit begrip een betekenis te geven die aansluit bij de bredere context waarin wij werken: onze bibliotheek is geen op zich staand eilandje maar heeft een functie binnen het kader van de universiteit waar we deel van uitmaken.

Twee kenmerken van informatie komen altijd terug, ongeacht de context.

  1. Informatie is nauw verbonden met kennis. Dit komt o.a. tot uiting in deze definitie die je in Wikipedia vindt: Informatie is “alles wat kennis of bepaaldheid toevoegt en zodoende onwetendheid, onzekerheid of onbepaaldheid vermindert” (Wikipedia). In deze betekenis kan men informatie beschouwen als het half afgewerkt product in het productieproces van data tot kennis. Kennis is het vermogen dat iemand in staat stelt om juist te handelen. Kennis wordt bepaald door de informatie, de ervaring, de vaardigheden en de attitude waarover een persoon beschikt.
  2. Informatie wordt overgedragen door communicatie. In principe worden er gegevens overgedragen en kan men maar spreken van informatieoverdracht als de ontvanger aan de data betekenis kan geven. Deze informatie wordt overgedragen van een zender naar een ontvanger via een kanaal. Vaak verloopt de communicatie in twee richtingen en is de zender tegelijk ook ontvanger.

Beide aspecten zijn in de context van een universiteitsbibliotheek relevant. De universiteit heeft een tweeledige kerntaak: onderwijs en onderzoek en in beide deeltaken is er enerzijds sprake van kennistoename en anderzijds van informatieoverdracht. Is onderwijs in essentie iets anders dan kennisoverdracht? Het is meer dan informatieoverdracht – het is ook een overdracht van ervaringen, vaardigheden en in het ideale geval ook attitudes – maar informatieoverdracht is er zeker een essentieel onderdeel van.

De kern van wetenschappelijk onderzoek is het reduceren van de onwetendheid, in die zin is wetenschap een vorm van informatie. Zeker de laatste jaren is de discussie over wetenschappelijke communicatie brandend actueel. Vooral de (economische) efficiëntie van de wetenschappelijke informatiekanalen wordt regelmatig ter discussie gesteld.

Mensen

In het voorgestelde visiestatement staat de mens centraal. Die “mens” krijgt in de discussies rond beleid verschillende benamingen: klanten, publiek, gebruikers, patiënten, cliënten. Hoe hij of zij ook genoemd wordt, essentieel is dat de organisatie er is voor de mens en niet omgekeerd. Wij moeten onze mensen niet aanzetten tot het gebruik van informatie omdat onze investeringen moeten renderen, wij moeten investeren in informatie omdat onze mensen informatie nodig hebben. De behoeften van onze gebruikers worden natuurlijk sterk bepaald door de manier waarop de kerntaken van de universiteit vandaag worden ingevuld. Daar stellen we zowel in onderwijs als in onderzoek een spectaculaire evolutie in de laatste jaren vast.

Het onderwijsgebeuren verplaatst zich meer en meer weg van de klassieke leslokalen en dringt door in de hele organisatiestructuur. Ook in de bibliotheek wordt de aanwezigheid van de student alsmaar groter. Dit heeft natuurlijk invloed op de inzet van middelen en personeel in de bibliotheek. Wij moeten niet alleen investeren in onderwijsinformatie maar ook in infrastructuur om de informatie te kunnen gebruiken.

Onderzoekers lijken de bibliotheek minder en minder nodig te hebben voor het vervullen van hun informatiebehoeften maar dat is maar schijn. Dat stellen we in de bibliotheek onmiddellijk vast als er storing in de informatievoorziening optreedt: abonnementen die niet tijdig vernieuwd worden, internetverbindingen die uitvallen, … Dan is de bibliotheek de eerste plaats waar ze gaan aankloppen.

De wetenschappelijke wereld vraagt dat steeds meer informatie van steeds betere kwaliteit beschikbaar is waar en wanneer ze het meest nodig is. Wetenschappers stellen niet alleen eisen aan de inhoud van de informatie, zij verwachten ook een universele en permanente beschikbaarheid van deze informatie. Dàt is de belangrijkste reden waarom wij moeten investeren in een elektronische collectie en de bijhorende infrastructuur.

Wij brengen samen

Wij leven wel in een “informatiemaatschappij” maar dat betekent niet dat iedereen toegang heeft tot de informatie die hij nodig heeft om te kunnen meedraaien in deze maatschappij. Een aantal hinderpalen kunnen de toegang tot de informatie belemmeren, ook in een universitaire context. Het wegnemen van deze hinderpalen blijft een belangrijke taak van de bibliotheek.

Informatie is nog nooit zo overvloedig en zo gemakkelijk beschikbaar geweest. Toch merkt men dat zeer veel mensen moeite hebben om de informatie die ze echt nodig hebben, te gebruiken. Mensen lijken te verdrinken in de hoeveelheid informatie en hebben problemen om te oordelen welke informatie zij nodig hebben. Blijkbaar is er eerder te veel dan te weinig informatie. In de literatuur spreekt men van “information overload” maar ik verkies de term “data smog”.

In feite is er niet te veel informatie maar zijn er te veel data. Als we er van uit gaan dat gegevens informatie worden wanneer ze door de gebruiker geïnterpreteerd worden en effectief zorgen voor een toename van kennis en een afname van onzekerheid, kan men niet te veel informatie hebben. Het werkelijke probleem is de vertroebeling van de informatie door de grote hoeveelheid gegevens. Data smog wordt veroorzaakt door een overaanbod aan gegevens, de snelheid waarmee deze datastroom op ons afkomt, de noodzaak om snelle beslissingen te nemen en het angstige gevoel dat we beslissingen moeten nemen zonder te beschikken over alle nodige informatie. Die informatie is misschien wel in essentie aanwezig maar wordt niet als dusdanig herkend.

Het angstige gevoel dat we beslissingen moeten nemen zonder te beschikken over de nodige informatie, kan problematisch worden wanneer deze angst het bereiken van bepaalde doelstellingen verhindert. Zo wordt er op website van Amerikaanse universiteitsbibliotheken op het gevaar van bibliotheekangst. De volgende tekenen wijzen op een mogelijk probleem.

  • Zich ongemakkelijk voelen in een bibliotheekruimte,
  • schrik om een bibliotheekmedewerker aan te spreken,
  • de indruk dat alleen jij geen informatie vindt,
  • paniek bij het beginnen van een literatuuropdracht.

Als we effectief mensen en informatie willen samenbrengen, zullen we oog moeten hebben voor deze problemen en zullen we ook inspanningen moeten leveren om onze gebruikers op het mentaal vlak dichter bij de informatie te brengen. Wij zullen hen moeten leren omgaan met informatie, wij zullen hen informatievaardig moeten maken. Maar informatievaardigheden zijn niet het einddoel. Mensen moeten informatievaardig worden om te kunnen functioneren in de samenleving.

Kritisch denken is een belangrijke attitude om in deze informatiemaatschappij te kunnen functioneren. Mensen worden van alle kanten bestookt met boodschappen verspreid met uiteenlopende motieven. Het is eenieders verantwoordelijkheid uit dit overaanbod de informatie te selecteren die hij of zij kan/wil gebruiken. Dit is nog belangrijker geworden met de opkomst van het Internet.

Wie op professioneel vlak wil blijven meedraaien zal in veel beroepsgebieden bereid moeten zijn levenslang te leren. Zeker in de biomedische sector is bijblijven levensnoodzakelijk. Dat betekent dat men levenslang informatie zal moeten zoeken, selecteren, evalueren en gebruiken.  Wie in de gezondheidszorg niet levenslang informatievaardig blijft, is levensgevaarlijk.

Informatievaardigheden zijn ook noodzakelijk om te kunnen functioneren als burger in een democratische samenleving. Dit wordt duidelijk aangetoond in het volgende citaat van een Amerikaanse volksvertegenwoordiger (R. Owens):

“Information literacy is needed to guarantee the survival of democratic institutions. All men are created equal but voters with information resources are in a position to make more intelligent decisions than citizens who are information illiterates. The application of information resources to the process of decision-making to fulfill civic responsibilities is a vital necessity.”

Om deze spinsel af te ronden wil ik een poging doen om een eigen missie voor 2Bergen te formuleren:

Informatie permanent beschikbaar, levenslang informatievaardig.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s