Digitale bronnen

Wie zich afvraagt waar ik al die informatie haal, kan ik geruststellen. Ik heb geen geheime bronnen. Al mijn bronnen zijn documenten die in principe vrij toegankelijk zijn: boeken (of folders) die je kan terugvinden in een betere bibliotheek en vrij toegankelijk zijn.

Klassieke bibliothecarissen en gepassioneerde boekenliefhebbers hebben het soms moeilijk met het internet en twijfelen wel eens aan de waarde van deze documenten. Wel, twijfel is natuurlijk een deugdzame waarde en elke bron moet geverifieerd kunnen worden maar dat geldt zowel voor de klassieke bronnen als voor de moderne media. De waarde van informatie hangt niet af van de informatiedrager: papier, magnetische dragers, het internet, … maar van de inhoud van het document. Een document is niet minder waard omdat het op het internet staat, het is minder waard omdat de informatie fouten bevat. Dit geldt ook voor informatie in de klassieke media. Een wetenschappelijk artikel blijft een wetenschappelijk artikel, of het nu gepubliceerd is op papier of online en roddel blijft roddel ook als hij op het internet verschijnt.

Het grote verschil tussen de klassieke media en het internet ligt hem in de toegankelijkheid van de informatieproductie. Het internet heeft van iedere lezer een potentiële schrijver gemaakt. In die zin is de uitvinding van het internet even revolutionair als de uitvinding van de drukpers. De boekdrukkunst is belangrijk in de geschiedenis omdat ze de ontvangst van informatie gedemocratiseerd heeft. Wij spreken nu van massamedia omdat iedereen de boodschappen kan ontvangen maar de informatieproductie bleef in handen van een kleine groep die wel veel invloedrijker werd.

Het internet – en dan nog meer specifiek het sociale netwerk – zorgde ervoor dat ook de informatieproductie gedemocratiseerd werd? Nu kan in principe iedereen niet alleen informatie ontvangen maar iedereen kan ze ook produceren. Daar ligt trouwens de kracht van de sociale media (Facebook, YouTube, Flickr, …), dit zijn informatiemedia voor iedereen en door iedereen. Iedereen kan nu iets op het internet plaatsen, … ook als hij niets te zeggen heeft.

Daar ligt nu net het kalf gebonden: iets vinden op het internet is niet moeilijk, informatie vinden op het internet is veel moeilijker. (Informatie: alles wat kennis of bepaaldheid toevoegt en zodoende onwetendheid, onzekerheid of onbepaaldheid vermindert.) Het eigene aan het internet is nu eenmaal het totale gebrek aan controle op de informatiekwaliteit bij de productie. Daardoor wordt de ontvanger verantwoordelijk: hij moet selecteren wat voor hem kennis toevoegt. Het internet bevat minstens even veel informatie als de grootste bibliotheek maar ze bevat daarnaast een veelvoud aan gegevens dat waardeloos is. De ontvanger, de lezer moet zelf bepalen wat voor hem informatie is en wat waardeloze gegegens. Hij kan daarbij gebruik maken van goede hulpmiddelen en hij kan beroep doen op een ervaren gids in het digitale informatieland. Die gids wil ik proberen te zijn.

In de eerste plaats wil ik jullie nu gidsen langs een aantal digitale trekpleisters voor wie informatie zoekt over de geschiedenis en het erfgoed van Leuven of een andere stad want de meeste bronnen zijn algemene bronnen waarin je ook informatie vindt die niets met Leuven te maken heeft.

google https://www.google.be/

Veel klassieke bibliothecarissen huiveren al als ze het woord Google zien staan en kunnen niet aannemen dat je waardevolle informatie kunt vinden door te googelen. Ze vergissen zich. Ik begin negentig percent van mijn zoektochten naar informatie door te googelen en in de overgrote meerderheid van de gevallen vind ik bruikbare informatie. Ik wil hier wel enkele waarschuwingen bij formuleren.

  • Zoeken naar informatie begint vaak maar eindigt nooit bij Google.
  • Informatie zoeken op Google is eenvoudig, informatie vinden op Google is dat veel minder.

Informatie zoeken op Google is als een bestemming zoeken op een landkaart. Je zoektocht begint pas bij Google, de volgende stap is de stap naar de – eerste – bestemming. Als je geluk hebt, kan je direct naar je eindbestemming en vind je onmiddellijk de informatie die je wou vinden. In vele gevallen is de eerste halte slechts een tussenstop en moet je verder zoeken. In dat geval ga je meestal gebruik maken van een hulpmiddel op de website die je gevonden hebt. Goede websites bieden een of meerdere zoekfaciliteiten aan: een zoekfunctie, een browse- of grasduinfunctie, een inhoudstafel, een sitemap, … Als geen enkel hulpmiddel van de website je kan helpen, kan je nog altijd gebruik maken van de zoekfunctie van de browser.

browser-zoeken

ie-edge

google_boekenhttps://books.google.be

Google boeken of Google books is een webdienst waarmee je kunt zoeken in meer dan 30 miljoen boeken die Google heeft laten inscannen. De inhoud van de boeken is integraal doorzoekbaar. Je kan elk woordje terugvinden. Van elk boek dat je vindt, krijg je de algemene gegevens zoals je ze ook in een bibliotheekcatalogus kunt vinden. Bij elk boek krijg je ook informatie waar je het kan kopen en/of uitlenen. Als het boek beschikbaar is in het publiek domein krijg je het volledige boek als pdf te zien. In de andere gevallen krijg je alleen een deel te zien. Dat varieert van enkele zinnen tot een aantal pagina’s.

google_boeken_LM

“Louvain Monumental”, van Eduard Van Even is integraal te bekijken in Google Books. Wie iets zoekt, kan best eerst het boek opzoeken in Google Books en vervolgens met de zoekfunctie op de Website gaan zoeken in het boek zelf.

wikipedianl https://nl.wikipedia.org/

Als je een eenvoudige term invoert in Google kom je in zeer veel gevallen uit op een pagina van Wikipedia. Over deze “vrije encyclopedie” lopen de meningen sterk uiteen. In de medische wereld is de scepsis groot.

“Wikipedia entries should not be used as a substitute to recommended medical resources.”

“Wikipedia cited various sources but may not be a reliable, up-to-date resource for drug safety information.”

Dit zijn twee citaten uit artikels in medisch-wetenschappelijke tijdschriften. Anderzijds krijgen studenten geschiedenis de opdracht een artikel een Wikipedia-artikel te schrijven. Dit is geen voorbeeld van twee maten en gewichten, dit geeft wel aan dat de betrouwbaarheid niet gegarandeerd is en dat het afhankelijk is van het onderwerp waarover je informatie zoekt.

Belangrijk is dat je Wikipedia neemt voor wat het is en bewust bent van de beperkingen. Wikipedia is daar ook eerlijk en open in.

“while some articles are of the highest quality of scholarship, others are admittedly complete rubbish” (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Academic_use)

“Wikipedia is not considered a credible or authoritative source … any encyclopedia is a starting point for research, not an ending point” (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:
Ten_things_you_may_not_know_about_Wikipedia#
We_do_not_expect_you_to_trust_us
)

Ik heb al zeer veel informatie uit Wikipedia gehaald. Meestal gaat het dan om encyclopedische informatie: historische gebeurtenissen, biografische informatie van historische figuren. Ik zou voorzichtig zijn met Wikipedia als het gaat om controversiële thema’s, om zeer actuele onderwerpen en om gespecialiseerde wetenschappelijke onderwerpen.

Inventaris Onroerend Erfgoed

inventarishttps://inventaris.onroerenderfgoed.be/

Waarschijnlijk is dit de website die ik de laatste tien jaren het vaakst geraadpleegd heb. Een onschatbare bron van informatie over monumenten in Vlaanderen. 83 duizend records. Je kunt zoeken naar bouwkundig erfgoed, naar archeologische zones, naar historische tuinen en parken, naar varend erfgoed, houtig erfgoed, ankerplaatsen in de landschapsatlas, historische orgels of naar wereldoorlogerfgoed. Per object krijg je een beschrijving een link naar het GeoPortaal en links naar extra illustraties en extra informatie. De hoeveelheid informatie verschilt zeer sterk van record tot record

Helaas zijn niet alle waardevolle monumenten opgenomen in de inventaris. Zo zijn er opvallend weinig monumenten in Heverlee opgenomen.

Ondanks deze tekortkomingen een absolute aanrader. Ik kan me in Leuven nauwelijks een rondleiding voorstellen waarbij je de Inventaris niet zou kunnen gebruiken

Digitaal erfgoed

EUROPEANA  http://www.europeana.eu/portal/

Op deze portaalsite worden de gedigitaliseerde collecties van Europese culturele en wetenschappelijke instellingen aangeboden. Ondertussen vind je er afbeeldingen en informatie over veertig miljoen objecten afkomstig van meer dan drieduizend bibliotheken, musea en andere culturele en wetenschappelijke instellingen en organisaties.

De objecten worden in Europeana in vijf categorieën opgedeeld: tekst, afbeeldingen, video, geluid en 3D-objecten.

  • Teksten: boeken, brieven, archiefstukken, dissertaties, gedichten, krantenartikelen, reproducties, manuscripten en partituren.
  • Afbeeldingen: schilderijen, tekeningen, prenten, foto’s, afbeeldingen van museale objecten, kaarten, grafische ontwerpen, plattegronden en muziekschrift.
  • Video: films, nieuwsuitzendingen en televisieprogramma’s
  • Geluid: muziek en gesproken woord van cilinders, banden, platen en radio-uitzendingen
  • 3D: virtuele weergaven in 3D van voorwerpen, architectuur of plaatsen.

Veel objecten kan je ook op andere websites terugvinden maar hier zijn er veertig miljoen op één website samengebracht.

vensteropleuven  http://www.vensteropleuven.be/

Via Venster op Leuven kan je tekeningen, losbladige grafiek en historieprenten uit de collecties van Museum M, de Centrale Bibliotheek van de KU Leuven en het Stadsarchief ontdekken. Deze instellingen werken met de Erfgoedcel van de stad Leuven samen om deze verzameling als één geheel online te ontsluiten.

Een aantal Leuvense prenten werden gebruikt als illustratie in ‘Louvain Monumental’ (1860) en ‘Louvain dans le passé et dans le présent’ (1895) van Edward Van Even (1821-1905). Ze behoren tot de belangrijkste geschiedkundige naslagwerken over Leuven.

erfgoedplus  http://www.erfgoedplus.be/

Erfgoedplus.be is een zoeksite voor cultureel erfgoed in Limburg en Vlaams-Brabant. De provincies Limburg en Vlaams-Brabant en de stad Leuven werken hiervoor samen met allerlei organisaties die erfgoed beheren: musea, verenigingen, kerkfabrieken, bibliotheken, …

Alle objecten die in de databank terecht komen, worden op een gelijkaardige manier beschreven en worden met elkaar gelinkt.

De ontsloten verzamelingen van deze drie websites, Europeana, Venster op Leuven en Erfgoedplus, overlappen elkaar voor een groot gedeelte maar bezitten toch ook elk een aantal unieke objecten

flandrica   http://www.flandrica.be/

De Vlaamse Erfgoedbibliotheken openden de deuren van hun online schatkamers. Deze online erfgoedbibliotheek zit vol prachtig geïllustreerde handschriften, kostbare oude drukken en ander historisch materiaal

Enkele “Leuvense” topstukken:

  • Bul met privilege van Paus Martinus V voor de Leuvense universiteit, 9 december 1425
  • “D. Erasmi … epitaphia per eruditiss. aliquot viros Academiae Louaniensis edita”
  • “Condemnatio doctrinalis librorum Martini Lutheri”: de eerste gedrukte veroordeling van de stellingen van Maarten Luther, gedrukt bij Dirk Martens in Leuven.
  • “Augustinus” van Cornelius Jansenius
  • “Den Gheheelen Bybel” de zogenaamde “Leuvense Bijbel”
  • “Elf preludes voor beiaard, zes korte speelstukken voor klavier en acht orgelversetten” muziekschrift met composities van Matthias Vanden Gheyn
  • Anjou-bijbel
  • “De Iustitia et Iure” van Leonardus Lessius
  • “De disciplinis Libri XX” van Juan Luis Vives
  • “Cruydt-boeck Remberti Dodonaei, volghens sijne laetste verbeteringhe: met biivoegsels achter elck capitel, uyt verscheyden cruydt-beschrijvers: item, in’t laetste een beschrijvinghe vande Indiaensche ghewassen, meest ghetrocken uyt de schriften van Carolus Clusius”: het beroemde kruidboek van Rembert Dodoens
  • Portret van Chitasei Goyo, met de instrumenten van Ferdinand Verbiest
  • “Vlaenderen. Exactissima Flandriae descriptio”: kaart van Gerard Mercator
  • “De humani corporis fabrica libri septem” van Andreas Vesalius

dbnl  http://www.dbnl.org/

De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren is een website over de Nederlandse literatuur-, taal- en cultuurgeschiedenis. De site bevat literaire teksten, biografieën, portretten, hyperlinks, studies en primaire bronnen op het brede terrein van de Nederlands(talig)e cultuurgeschiedenis.

In deze bibliotheek heb ik al een aantal teksten gevonden die van pas kwamen als informatiebron voor een themawandeling. Enkele voorbeelden.

  • Stijn Streuvels, “In oorlogstijd. Het volledige dagboek van de Eerste Wereldoorlog”, met een zeer mooi getuigenverslag van Leuven na de “Sac de Louvain”
  • Renaat Braem, “Het lelijkste land ter wereld”, het bekende kritische essay uit 1968 over de stedenbouw in België, geschreven door de architect van de woontorens van Sint-Maartensdal.
  • “Een visie op de universiteit”: een selectie van de toespraken van Pieter De Somer met onder andere zijn roemruchte toespraak bij het pausbezoek in 1985 en de rectorale rede “Reflecties omtrent kernbewapening” waarin hij standpunt inneemt in de rakettenkwestie, een andere toespraak die niet onopgemerkt voorbij is gegaan.
  • “Geschiedenis van de wetenschappen in België” in twee delen. Het eerste deel begint in de oudheid en eindigt in 1815, het tweede deel behandelt de periode 1815-2000

cartesius  http://www.cartesius.be

Op deze website wordt het cartografisch patrimonium van vier Federale instellingen, het Nationaal Geografisch Instituut (NGI), de Koninklijke Bibliotheek van België (KBR), het Algemeen Rijksarchief (ARA) en het Koninklijk Museum van Midden-Afrika (KMMA) beschikbaar gesteld voor specialisten en voor een groot publiek. Tienduizenden kaarten, plannen, schetsen en foto’s van België en Midden-Afrika, van de veertiende eeuw tot vandaag, worden ontsloten.

balat   http://balat.kikirpa.be

BALaT vervangt het zoekformulier van de online fototheek van het KIK (Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium) en maakt het mogelijk om tegelijk in vier databanken te zoeken:

  1. de online fototheek van het KIK: bijna 700.000 negatieven
  2. de bibliotheek van het KIK: 80 000 boeken en artikels over ons kunstpatrimonium
  3. “Dictionnaire des peintres belges du XIVe siècle à nos jours depuis les premiers maîtres des anciens Pays-Bas méridionaux et de la principauté de Liège jusqu’aux artistes contemporains”
  4. een repertorium van personen en instellingen: deze lijst bevat bijna 200 000 kunstenaars, ambachtslui, vorsers, auteurs van publicaties, conservatoren-restaurateurs, fotografen, verzamelaars, historische of fictieve personages afgebeeld in kunstwerken, musea, kerken, geleerde genootschappen, …

lukas    http://www.lukasweb.be/nl

Lukas beheert en verspreidt wereldwijd beelden en reproducties van het culturele patrimonium uit Vlaanderen. De digitale beeldenbank bevat meer dan 8.800 beelden van topstukken, meesterwerken en details uit de collecties van de Vlaamse musea, erfgoedinstellingen en kerkfabrieken. Alle beelden uit de beeldbank kunnen gratis gedownload en gebruikt worden voor onderwijs en pedagogische doeleinden.

Bijna 700 afbeeldingen van stukken uit de collectie van Museum M in Leuven.

uitinvlaanderen    http://www.uitinvlaanderen.be/

Uit in Vlaanderen haalt zijn informatie uit de UiTdatabank. Dit is de centrale plek waar alle gegevens over vrije tijd en cultuur in Vlaanderen worden verzameld en verspreid naar meer dan 350 kanalen, voornamelijk dagbladen, magazines en websites. Zo worden geïnteresseerden in heel Vlaanderen bereikt.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s