gelukkige verjaardag

Enkele dagen geleden ben ik een nieuw levensjaar begonnen. Nog een geschikt moment om achteruit maar vooral om vooruit te kijken. Wat zal er in de herinnering blijven van het afgelopen levensjaar en wat zal het nieuwe levensjaar ons geven, of beter wat zullen we van het nieuwe levensjaar maken?

Als ik terugkijk, dan zie ik achter mij een jaar dat zeker een kanteljaar kan genoemd worden. Mijn leven is op enkele essentiële vlakken gekanteld. De toekomst zal uitwijzen of dit momenten zijn die een echte breuk inluiden of eerder rustpunten die een tijdelijke onderbreking van de normale gang van zaken aangeven. Ik vermoed dat ook hier de waarheid in het midden zal blijken te liggen. Bepaalde veranderingen zullen onomkeerbaar blijken, op andere vlakken verwacht ik – en hoop ik vooral – terug te kunnen keren naar een situatie zoals die van een paar jaren geleden.

Op dagen van gelukwensen vind ik het gepast eens na te denken over dat ene woordje, want wat wensen de mensen jou als ze je gelukwensen. Wat betekent dat: geluk. In de eerste plaats is “geluk” op dit ogenblik een woord dat geld opbrengt. Had er op dit woordje een copyright gestaan, de bedenker zou schatrijk geweest zijn. Toch ga ik ook nog eens proberen te beschrijven wat gelukkig zijn voor mij betekent. Je krijgt ook wel eens de vraag: ‘Wat mogen we je wensen?” en ook daarover wil ik even nadenken.

Ik wil wat ik over geluk denk ook uitdrukken in woorden omdat deze gedachten ook iets zeggen over hoe ik ben in verhouding met de mensen waarmee ik in contact kom. Als je weet hoe ik over geluk denk, zal je bepaalde reacties beter begrijpen.

In de eerste plaats vind ik dat geluk een zeer persoonlijke kwestie is. Ieder mens heeft recht op zijn geluk. Ik zou mijn naaste omgeving dan ook willen vragen mij het recht te geven zelf te bepalen wat gelukkig zijn voor mij betekent en hoe ik dat probeer te realiseren. Ik vind het zeer delicaat te oordelen over het geluk van een andere. Ik ondervind regelmatig dat mensen rondom mij mijn geluk anders inschatten dan ikzelf.

In het begin van dit ziekteproces heb ik gesteld dat ik zo lang mogelijk zo normaal mogelijk wil blijven. Vorige week las ik een variant op deze wens. Mensen die ik enorm bewonder wensten voor hun kind dat het “zo lang mogelijk zo goed mogelijk” mocht leven. Wie de context van deze zin kent, weet dat dit woordje “goed” hier een zeer diepe betekenis heeft. In het vervolg van dit spinsel wil ik aanduiden dat goedheid en geluk nauw met elkaar verbonden zijn.

Als je in de woordenboek zoekt naar de betekenis van het woordje “geluk” dan krijg je twee definities. (Je krijgt er in Van Dale drie maar de derde is hier niet relevant). Die twee betekenissen worden in vele andere talen ook met verschillende woorden weergegeven, wat er op wijst dat het wel degelijk twee verschillende begrippen zijn.

De eerste definitie luidt: “gunstige loop van de omstandigheden, voorspoed die iemand zonder eigen toedoen te beurt valt”. Van Dale geeft direct aan dat dit woord nauw verwant is met het woord “fortuin” en daardoor ook met het Latijnse woord “fortuna”. In andere talen spreekt men van “luck” (Engels), “chance” (Frans) en “suerte” (Spaans)[i].

De tweede definitie is: “de aangename toestand waarin men al zijn (aardse) wensen en verlangens bevredigd ziet” en dit wordt gekoppeld aan het woord “welzijn”. Vertalingen zijn “happiness” (Engels), “bonheur“ (Frans) en “felicidad” (Spaans). In het Spaanse woord herken je nog de Latijnse oorsprong: “felicitas”

Achter dit taalkundig onderscheid zit een dieper inhoudelijk verschil. Zoals het al uit de definitie blijkt, heb je aan geluk in de eerste betekenis geen verdienste: “zonder eigen toedoen”. Dit is het geluk dat je hebt bij het dobbelen, als de stenen goed vallen: vandaar het synoniem “meeval”. Dit is ook het geluk van de natuur, het blinde geluk. Het zinloze geluk, zoals ook het lijden zinloos is.

Geluk, in de tweede betekenis, is het geluk van de mens, niet toevallig maar bewust gecreëerd door de mens. Dit is het echte geluk, dat wat mij echt gelukkig maakt en dat waarmee ik een andere gelukkig maak. Dit geluk is niet blind. Dit geluk geeft zin en heeft zin. Dit is het goede geluk waar ik naar streef.

Als mij gevraagd wordt of ik gelukkig ben of wat mij gelukkig maakt, dan verwijs ik in mijn antwoord naar dit menselijke geluk. De vraag wat mij gelukkig maakt, zou je probleemloos kunnen vervangen door de vraag: “Wie maakt jou gelukkig?” Het zijn vooral contacten met vrienden die mij gelukkig maken.

  • Vrienden die mij altijd het gevoel geven erbij te horen, vrienden die steeds aandacht voor mij hebben, ook al bevinden we ons ver van elkaar. Dit is het geluk dat ik ondervind bij elk contact met de collega’s van 2Bergen.
  • Vrienden die plots terug opduiken na een lange periode. Vrienden die je bijna vergeten was, maar waar toch iets van is blijven hangen. Dit is het geluk dat ik ervaren heb wanneer ik terug contact kreeg met de vrienden van Walaeus.
  • Vrienden die je toch niet vergeten zijn. Vrienden waarmee je het contact verliest maar die je plots verrassen met hun aandacht voor jou. Vrienden waarvan je ten onrechte dacht dat ze je vergeten waren. Vrienden waarvan ik blij ben dat ik ze niet vergeten ben. Dit is de manier waarop collega’s van Leuven+ mij gelukkig maakten.

Ik ben ook gelukkig als ik zelf iets voor een andere kan betekenen. Ik ben gelukkig als ik andere mensen gelukkig kan maken. Het klinkt cliché maar daarom precies zit er zoveel waarheid in.

Dit is het geluk dat ik mezelf ook wil toewensen het volgende jaar. Ik hoop dat ik in mijn volgende levensjaar kan genieten van het geluk dat vrienden creëren en ik hoop dat ik ook geluk kan creëren bij mijn vrienden.

Ik hoop ook dat ik het geluk blijf zoeken als Vrouwe Fortuna mij niet gunstig gezind is, wanneer de dobbelstenen van het blinde geluk slecht vallen. Ik hoop dat ik ook in die periodes het geluk zoek in de contacten met vrienden. Ik wil het geluk ook zoeken door er te zijn voor de anderen zeker als hij en zij door het blinde lot worden geraakt. Ik herhaal hier nog eens wat ik eerder al heb uitgelegd: ik zoek betekenis in de lijdende mens, niet de betekenis van het lijden zelf. Het lijden zelf is zinloos. Er is geen reden waarom je buurman het grote lot wint, er is geen reden waarom ik Parkinson ben tegengekomen, er is geen reden waarom kinderen dodelijk ziek zijn, … Wat je buurman met het gewonnen geld doet, daar geeft hij zelf zin aan want daar maakt hij een bewuste keuze en bepaalt zo wat hij belangrijk vindt. Als ouders zich inzetten om hun kind “zo lang mogelijk zo goed mogelijk” te laten leven, dan denk ik, dan hoop ik dat zij nog zo veel mogelijk maar vooral zo gelukkig mogelijke dagen samen mogen beleven.

Vrouwe Fortuna heeft bij mij wel een andere naam gekregen. Hij heet bij mij Parkinson. En hij bezorgt me vooral veel twijfels en onzekerheid en in het volgende levensjaar zullen die twijfels en onzekerheid zich vooral concentreren rond 26 februari. Die twijfels hebben bij mij meer en meer te maken met een gebrek aan informatie over een aspect van de ziekte en de operatie dat naar mijn mening veel te weinig aandacht krijgt in de begeleiding en behandeling van Parkinsonpatiënten: de invloed van de ziekte op de persoonlijkheid van de mens. Nochtans is er voldoende literatuur die duidelijk maakt dat Parkinson en diepe hersenstimulatie invloed kan hebben op de manier waarop je denkt en redeneert, en op de emoties die je ervaart. Ik zeg hier niets nieuws maar het onderwerp ligt bij mij zo gevoelig dat ik het niet genoeg kan herhalen. Hoe ik denk en wat ik voel, is voor mij de essentie van mijn identiteit. De ondertitel van deze blog is niet toevallig “Wat denk ik? Wie ben ik?” Deze frase is geïnspireerd op een zeventiende-eeuwse filosoof en was al bedacht vóór er sprake was van een operatieve ingreep. Dit inzicht is dus eeuwenoud, ik hoop dat er een dag komt dat dit ook in de Parkinsonzorg, en bij uitbreiding in de patiëntenzorg, doordringt.

[i] Het Duits kent zoals het Nederlands maar één woord: Glück

3 Reacties op “gelukkige verjaardag

  1. ik heb vandaag de link naar je blog gekregen van lut moereels met de woorden ‘hij schrijft goed, je moet het eens lezen.’ dat maakte mij zo nieuwsgierig dat ik meteen doorklikte … vergat dat het pillentijd was … bleef lezen en enthousiast werd.
    nu moet ik wel zeggen dat een paar raakvlakken daarbij geholpen hebben: 1. de naam ‘spinsels’ (ik ben lid van een schrijfclub die ‘letterspinsels’ heet.
    2. leuven (mijn dochter en haar gezin wonen daar)
    3. schrijven (ik blog niet maar schrijf wel regelmatig een column voor het magazine) (ik heb 2 boeken over parkinson geschreven.)
    4. en ja, ik heb ook parkinson.

    ik heb nog niet alles gelezen maar dat komt wel. ik wil je graag een column van mij sturen, aansluitend bij je blog hierboven, waarin staat ‘De ondertitel van deze blog is niet toevallig “Wat denk ik? Wie ben ik?”

    ik ben ervan overtuigd dat de ziekte zelf je karakter verandert.

    Niet alleen een kat heeft negen levens!
    Bladerend door mijn fotoalbum van de afgelopen jaren ontdek ik een leven waar ik met genoegen op terugkijk. Dit klinkt misschien ongeloofwaardig als je weet dat ik vijftien jaar geleden te horen kreeg dat ik de ziekte van Parkinson had. Het moment van de diagnose bracht een ommekeer, ik moest mijn toekomstbeeld aanpassen en dat was niet altijd even gemakkelijk maar ondanks alles vind ik dat het leven mij niet slecht bedeeld heeft. Het moeilijkste is dat ik eigenlijk twee levens leidt, dat ik in feite twee personen ben, of zelfs meer.
    Voor de buitenwereld lijkt het alsof ik aan een saai slakkengangetje leef, maar voor mijn gevoel race ik als een formule1 piloot door de dagen. Mijn maskergelaat suggereert dat mijn gevoelens oppervlakkig zijn, in werkelijkheid beleef ik alles heel intens. Het kleinste compliment kan mij euforisch maken, een hard of ongeduldig woord overschaduwt meteen mijn goede stemming. Mijn grijze haren zorgen ervoor dat kinderen mij bij de ‘oude madammekes’ rangschikken, mijn geest reageert vaak nog als een twintiger. Als ik pas uit bed ben lijken mijn voeten mijlenver van mij verwijderd, ’s namiddags in de yogales plooi ik soepel moeiteloos alle kanten uit. Ik loop met forse tred in vijf minuten naar de bakker, kom daar onverwacht een oude bekende tegen en blijf wat langer staan praten dan goed voor mij is, waardoor ik er sloffend een half uur over doe om weer thuis te geraken.
    Tussen tien en twaalf uur rij ik probleemloos auto en parkeer ik mijn auto in een vloeiende beweging achteruit in mijn krappe garage. Een half uur later zou ik aan iedere bocht eerst mijn auto tot stilstand moeten brengen, dan aan het stuur draaien en dan verder rijden. Dat kan natuurlijk niet! Op snelwegen rij ik al lang niet meer, daar is de kans te groot dat mijn tijdschema door een file in de war gegooid wordt en je hebt er niet altijd een parking om op uit te wijken. Als ik voel dat mijn goede periode op zijn eind loopt, parkeer ik en ga te voet of per bus verder. Ik ben al altijd op eigen kracht thuisgeraakt, ik heb mijn auto al op de gekste plaatsen achtergelaten. Ik baal dan behoorlijk maar probeer er de humor van in te zien.
    Maar wie ben ik dan echt? Ben ik de goedlachse, zelfstandige vrouw die de touwtjes van haar leven stevig in handen lijkt te hebben? Of ben ik het huilende hoopje ellende dat nergens gemakkelijk kan gaan zitten of liggen? Ben ik de lotgenote bij wie je altijd terecht kunt voor een babbel over de ziekte van Parkinson of ben ik diegene die met een grote boog rond alles wat met Parkinson te maken heeft loopt? Minimaliseer ik wat de ziekte met een mens doet of registreer ik nauwgezet ieder pijntje en iedere stijve spier?
    Ik ben ze allemaal en daar word ik soms doodmoe van. Ik ben bang dat ik op een dag zal vergeten zijn wie ik eigenlijk ben. Ik kijk verwonderd naar mijn besluiteloosheid en weet dat ik nooit een twijfelaar geweest ben. Ik krijg karaktertrekken waar ik niet blij mee ben, die mij ergeren en mij dus nog onzekerder maken. ik word een toeschouwer in de wereld van mijn zes andere ikken.
    Meeyah

    Like

    • Dag Meeyah,

      Wanneer ik het eerste nummer van het VPL-magazine ontving, was jouw column een van de eerste dingen die ik las. Ik ben direct op zoek gegaan naar andere columns in het digitaal archief. Om maar te zeggen dat ik het een hele eer vind van jou zo een compliment te mogen ontvangen. Ik zal dan ook met plezier jouw reactie met bijhorende column bij mijn blog publiceren.

      Die column is een nog maar eens een pareltje met jouw zeer eigen mix van humor, emotie en herkenbaarheid. Ik heb regelmatig moeite uit te leggen hoe ik me voel, ik denk dat ik nu een antwoord heb gevonden. Ik laat ze gewoon deze column lezen.

      Mijn blog heeft geen enkele literaire bedoeling, ik wou in de eerste plaats collega’s en vrienden informeren over mijn situatie en omdat ik liever geen tien maal hetzelfde wilde schrijven vond ik een blog een handig medium. Dan is dat gaan groeien en mijn “publiek” werd geleidelijk groter en diverser. En tot mijn verrassing kreeg ik regelmatig een compliment voor mijn stijl, met als kers op de taart dat van jou, een “echte schrijfster”. Ik wil alleen mijn boodschap brengen en ik gebruik daarvoor bij voorkeur een verzorgde taal. Dat zal ik ook blijven doen.

      Nu ik misschien via VPL nog meer mensen zal bereiken, zal ik niet van stijl en van onderwerp veranderen. Ik blijf schrijven over mijn situatie (als Parkinsonpatiënt) en over de zaken die mij bezighouden: informatievaardigheden, patiënteninformatie, informatie delen, … kortom als het maar met informatie te maken heeft. Als ik daarmee ook Parkinsonpatiënten en hun verwanten kan bereiken, dan hoop ik maar dat ze er iets van opsteken. Als ik ook een patiënt kan overtuigen van het belang van informatie in de Parkinsonzorg, zou mijn “zending” bij VPL geslaagd zijn.

      Groeten, Wim.

      Like

  2. Pingback: Wims Spinsels 2015 | Wims Spinsels

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s