Informatie, gezondheid en wetenschap

Beste spinselvrienden,

Het onderwerp voor dit spinsel heb ik gehaald uit de e-nieuwsbrief van “Gezondheid en Wetenschap”. Daarin staat een bijdrage met als titel: “Kan overleg tussen arts en patiënt het antibiotocagebruik verminderen”. Dit bleek in meerdere opzichten een interessant aanknopingspunt voor een spinsel.

Ik heb hier eerder al gewezen op het probleem van zogenaamde medische nieuwsberichten. Deze problematiek was ook mensen van CEBAM niet ontgaan. Dat is een van de motieven bij de ontwikkeling van de website “Gezondheid en Wetenschap”.

Wie de actuele medische sector een beetje volgt, heeft waarschijnlijk wel al eens de term “evidence-based medicine” horen vallen. Maar wat houdt dat precies in? “Evidence-based” zie je trouwens meer en meer in andere domeinen, buiten de medische sector, opduiken: evidence-based pedagogie, evidence-based human resources management, evidence-based communicatie, zelfs evidence-based bibliotheek- en informatiewerk. Maar wat wordt daar precies mee bedoeld?

Natuurlijk is dit ook een gelegenheid om nog maar eens het belang van informatie in de gezondheidszorg te beklemtonen. Dit wordt hier aangetoond door een studie, in dit geval een systematic review, in verband met antibioticagebruik. Ook in andere medische domeinen bestaan dergelijke onderzoeken. Zo heb ik recent nog een studie, ook een systematic review, gelezen over de effecten van informatievoorziening op de levenskwaliteit  van MS-patiënten. Ook al zijn deze onderzoeken niet optimaal, het feit dat ze bestaan is al een stap in de goede richting.

Ik gebruik voor de bespreking van het bericht van Gezondheid en Wetenschap dezelfde aanpak als degene die zij zelf gebruiken voor het bespreken van medische nieuwsberichten. Die recensies bestaan steeds uit drie deeltjes:

  • Waar komt dit nieuws vandaan?
  • Hoe moeten we dit interpreteren?
  • Conclusie

Waar komt dit nieuws vandaan?

Ik heb dit bericht dus van de website Gezondheid en Wetenschap. Deze website is een initiatief van CEBAM, het Centrum voor Evidence-Based Medicine als correctie op de stroom van medische informatie die via de populaire media op het publiek afkomen. Zij zijn nog voorzichtig en spreken van “ook minder correcte commentaren en soms ronduit verkeerde adviezen” “naast zeer nuttige informatie over medisch-wetenschappelijk onderzoek.” Ik zou het willen omdraaien en spreken van “soms zeer nuttige informatie naast minder correcte commentaren en ronduit verkeerde adviezen”.

“Evidence-based medicine” is kort samengevat geneeskunde gebaseerd op wetenschappelijke bewijzen. Die bewijzen moeten geleverd worden door goed wetenschappelijk onderzoek, d.w.z. objectief, gecontroleerd en de effecten moeten vergeleken worden met een controlegroep. Met Gezondheid en Wetenschap wil CEBAM evidence-based medicine toegankelijk maken voor het grote publiek. Het motto dat ze hiervoor aanhalen kan ik alleen maar onderschrijven: “Zoals mensen recht hebben op zuiver drinkwater, hebben ze ook recht op zuivere gezondheidsinformatie.”

Deze opdracht, zuivere gezondheidsinformatie, proberen ze te realiseren door enerzijds EBM-richtlijnen die bedoeld zijn voor artsen, te hertalen naar EBM-patiëntenrichtlijnen en anderzijds door de meest in het oog springende medisch-wetenschappelijke nieuwsberichten onder de loep te nemen en te becommentariëren op basis van informatie over de wetenschappelijke oorsprong van het nieuws.

Het besproken onderzoek is beschreven in een Cochrane review. Voor artsen (en biomedische informatiespecialisten) zou dit geen onbekende mogen zijn. Voor de anderen een woordje uitleg. Cochrane is een non-profitorganisatie die via streng gecontroleerde systematic reviews betrouwbare informatie verspreidt naar artsen en patiënten. Een systematic review is een verslag van een systematisch onderzoek van de wetenschappelijke informatie over het onderwerp. “Systematisch” wil hier zeggen dat zowel het verzamelen als het verwerken van de informatie gebeurt gebruikmakend van geformaliseerde methoden zodanig dat de lezer het verloop van het onderzoek kan volgen en de kwaliteit ervan kan inschatten.

De bron van deze informatie staat dus boven alle verdenking. De primaire bron, Cochrane, is dé wereldautoriteit op het vlak van evidence-based medicine. Een objectievere bron van medische informatie is moeilijk denkbaar. Die reputatie van de primaire bron straalt ook af op de secundaire bron. CEBAM is trouwens de lokale vertegenwoordiger van België in het Cochrane-netwerk. Verwachten dat patiënten Cochrane reviews lezen is overdreven maar Wetenschap en Gezondheid durf ik wel aan iedereen aanraden. Misschien een tip, ga telkens als je op de radio of op televisie iets hoort, of in de krant of in een magazine iets leest over een middeltje god weet waartegen, eens kijken op Wetenschap en Gezondheid of zij er iets over vertellen.

Hoe moeten we dit interpreteren?

  • Het mogelijk maken van gezamenlijk beslissingen door arts en patiënt kan het antibioticagebruik reduceren op korte termijn.
  • Effecten op middellange of lange termijn kunnen niet bewezen worden.
  • De bewijskracht is matig tot zwak.

Dit is kort samengevat wat een arts kan onthouden bij het behandelen van patiënten. Dit lijkt maar een mager beestje: waarschijnlijk werkt het op korte termijn. De suggesties voor verder onderzoek zijn dan ook interessanter.

  • Er moeten nog meer gelijkaardige onderzoeken uitgevoerd worden.
  • Er moet beter onderzocht worden hoe men dit positief effect zo groot mogelijk kan maken.

In feite zegt dit mager resultaat meer over de kracht en de beperkingen van evidence-based praktijken buiten de geneeskunde dan over het onderwerp van de studie zelf. Ik denk dat we hier op de grenzen van evidence-based medicine gestoten zijn. In feite gaat het hier meer over evidence-based pedagogie dan over evidence-based medicine.

Wat “evidence-based” betekent buiten de geneeskunde is mij niet duidelijk. Ik vind het moeilijk om de concepten van EBM zomaar over te zetten op andere domeinen van de wetenschap. EBM is voor een groot stuk gebaseerd op het concept klinische studie. Als men in het kader van EBM spreekt over wetenschappelijk onderzoek, heeft men het meestal over klinische studies, bij voorkeur dubbelblind en placebogecontroleerde RCT’s (randomized clinical trials) maar wat zijn deze concepten nog waard als het gaat over pedagogie, human resource management, communicatie, … Gelukkig durft een van de belangrijke promotoren van evidence-based medicine in zijn hoorcolleges ook wel eens pedagogisch experimenteren en die experimenten zien mislukken.

Dit betekent niet dat in deze domeinen niet gezocht moet worden naar “de best beschikbare informatie over doelmatigheid en doeltreffendheid” zoals het in de definitie van “evidence-based practice” mooi wordt verwoord. Het is echter niet altijd duidelijk wat met die best beschikbare informatie bedoeld wordt.

Conclusies

  1. De website “Gezondheid en Wetenschap” is een zeer krachtig tegengif tegen al de informatiepollutie in de populaire media.
  2. Ook als het gaat over informatie, is het belangrijk te zoeken naar de maximale doelmatigheid en doeltreffendheid. Dit onderzoek vraagt wel een aangepaste methodologie. Evidence-based medicine kan hier dienen als informatiebron maar kan niet zomaar gekopieerd worden.
  3. Los van het therapeutisch effect, informatie is in de gezondheidszorg een ethische vereiste.
  4. “Zoals mensen recht hebben op zuiver drinkwater, hebben ze ook recht op zuivere gezondheidsinformatie.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s