Parkinson: een symptomenloterij

De ziekte van Parkinson heeft zoveel symptomen, waarvan elke patiënt er een aantal heeft, dat geen twee patiënten hetzelfde ziektebeeld hebben. Elke patiënt krijgt een lotje van de symptomenloterij en daarmee moet hij of zij verder.

Grosso modo zijn de symptomen onder te verdelen in twee grote groepen: de opvallende, en daardoor goed gekende, motorische symptomen en de minder opvallende, en vaak miskende, niet-motorische symptomen. Wij bekijken beide groepen.

Motorische symptomen

Tremor

Het best bekende en het meest met de ziekte geassocieerde symptoom is waarschijnlijk de tremor of het “beven” hoewel ongeveer een derde van de Parkinsonpatiënten beeft niet en niet alle mensen met een tremor hebben de ziekte van Parkinson. De typische Parkinsontremor is een rusttremor. Dat betekent dat hij vooral optreedt wanneer het aangetaste lichaamsdeel niet in actie is. Vaak verspreidt de tremor zich over het hele lichaam maar meestal blijft hij het duidelijkst aanwezig op de plaats waar hij oorspronkelijk het eerste optrad.

Bradykinesie

Bradykinesie betekent letterlijk “trage beweging” en dat is exact wat er gebeurt. Dit gaat vaak samen met gereduceerde spontane bewegingen wat kan leiden tot abnormale bewegingloosheid en verminderde gelaatsexpressie. Dit kan leiden tot een gelaat zonder enige emotie: het maskergelaat.

Patiënten met bradykinesie hebben vaak problemen met repetitieve bewegingen zoals het tikken met de vingers. Dit kan dan weer leiden tot toenemende problemen bij het handschrijven: micrografie.

Bradykinesie veroorzaakt vaak problemen met dagelijkse handelingen zoals het dichtknopen van een hemd, het snijden van voedsel of het tandenpoetsen. Mensen met bradykinesie stappen vaak met kleine stapjes. Dee trage bewegingen kunnen ook de spraak beïnvloeden. De patiënt zal dan trager en minder duidelijk spreken.

Rigiditeit

Normale spieren trekken samen als ze in actie zijn en ontspannen als ze in rust zijn. De spieren van aangetaste lichaamsdelen ontspannen niet. Parkinsonpatiënten ondervinden daar meestal last van in de nek, de schouders en de benen. Een persoon met bradykinesie én rigiditeit zal niet met zijn armen zwaaien bij het stappen.

Onstabiele houding

Bij mensen met een onstabiele houding ontbreken bepaalde reflexen om een stabiele rechtopstaande houding vast te houden. Zij verliezen direct het evenwicht bij een kleine aanraking. Sommigen krijgen de neiging achterover te gaan leunen als ze rechtstaan van een stoel, met het risico achterover te vallen. Dit wordt retropulsie genoemd.

Freezing (of gait)

Personen die “freezen” zullen aarzelen om vooruit te stappen. Ze hebben het gevoel dat hun voeten aan de grond zijn vastgekleefd. Meestal is het een tijdelijk probleem en gaat het over eens een stap gezet. Het komt vaak voor bij specifieke situaties zoals het vertrekken, draaien, door een deur stappen of een stoel naderen. Om onduidelijke redenen komt freezing zeer zelden voor bij het nemen van trappen.

Bepaalde hints kunnen de “bevroren” toestand oplossen, zoals het nemen van een extra grote stap, het focussen op een (denkbeeldige) streep, het horen van een ritme. Een goede kinesitherapeut kan op maat gemaakte tips geven om freezing te voorkomen en te verhelpen.

Om het probleem nog wat complexer te maken, zijn er ook enkele symptomen die vooral veroorzaakt worden door de voor Parkinsonpatiënten levensnoodzakelijke medicatie.

Dystonie

Dystonie is een situatie van langdurige verkramping van bepaalde spieren. De verkramping begint meestal in de voet maar kan zich ook verspreiden over het hele lichaam. In dat geval zal de patiënt via trage bewegingen evolueren van één “stabiele” houding naar een andere.

Een dystonie kan op elk moment van de dag opkomen en verdwijnt vaak even plots als zij opkomt. Vooral het onvoorspelbare karakter is zeer moeilijk te dragen. Het bindt je als het ware aan je huis.

Dyskinesie

Een dyskinesie is een onwillekeurige en ongecontroleerde bewegingen van ledematen. Ze worden meestal veroorzaakt door schommelingen in de hoeveelheid dopamine in het lichaam. Een gebrek aan dopamine wordt gezien als de belangrijkste oorzaak van de motorische symptomen bij de ziekte van Parkinson.

Aanvankelijk zijn deze bewegingen discreet en niet permanent. Ze kunnen wel toenemen in aantal en in impact. In tegenstelling tot een dystonie is een dyskinesie in het algemeen niet pijnlijk. Als patiënten zouden moeten kiezen tussen leven met dyskinesie of leven met dystonie, kiezen de meesten voor het eerste.

Niet-motorische symptomen

Een recent overzichtsartikel geeft een lijst van vierenveertig niet-motorische symptomen van de ziekte van Parkinson, waarvan sommige zich manifesteren voordat de klassieke motorische symptomen zichtbaar zijn. Gelukkig krijgt een patiënt niet alle symptomen maar ook van deze krijgt ieder wel zijn deel.

Psychiatrische symptomen

Veel Parkinsonpatiënten krijgen in de loop van de jaren met een gestoorde gemoedstoestand. Vooral depressies en angststoornissen komen zeer vaak voor. Volgens een recente studie vertoont vijftig tot zeventig percent van de Parkinsonpatiënten tekenen van depressie en veertig tot vijftig percent zou duidelijke symptomen van angst hebben. Het kan hierbij gaan over een algemeen angstgevoel, om sociale en specifieke fobieën – bijvoorbeeld een fobie voor off-periodes of voor freezing – en paniekaanvallen.

Ook apathie is een veel voorkomende plaag bij parkinsonpatiënten. Apathie heeft enkele kenmerken gemeen met depressie: gebrek aan engagement en afgestompte emoties, maar het verschilt ervan in de afwezigheid van een negatieve gemoedstoestand. Apathie is ook gecorreleerd met de achteruitgang van cognitieve functies en kan een voorteken zijn voor dementie. Apathie is een zware belasting voor de directe omgeving, mantelzorgers en professioneel zorgpersoneel.

Stoornissen in de impulsbeheersing

Ook de medicatie kan psychische problemen veroorzaken. Zo zijn pathologisch gokken, obsessief koopgedrag en andere stoornissen in de impulsbeheersing een gekend neveneffect van de vaak voorgeschreven dopamine agonisten. Als je bij de behandeling van de ziekte van Parkinson afwijkend gedrag opmerkt, kan je best een arts contacteren.

Vegetatieve stoornissen

Vegetatieve stoornissen zijn stoornissen van het autonoom zenuwstelsel. Dat is het zenuwstelsel dat de organen controleert die buiten onze wil om functioneren, zoals het spijsverteringsstelsel, de bloedsomloop, … De ziekte van Parkinson tast ook deze functies aan en aangezien dit niet zo zichtbaar is, krijgen deze symptomen vaak weinig aandacht. Enkele vaak voorkomende vegetatieve stoornissen zijn slikproblemen, kwijlen, overvloedig zweten, urineverlies, erectiestoornissen, obstipatie, …

Slaapproblemen

Zeer veel Parkinsonpatiënten ondervinden problemen bij het slapen, wat kan leiden tot oververmoeidheid overdag, concentratieproblemen; … en de problemen die zich kunnen voordoen zijn veelvuldig:

  • Moeilijk naar bed gaan,
  • Moeilijk inslapen (angst, depressie, …)
  • Moeilijk doorslapen omwille van te moeten opstaan, terug opkomende motorische problemen, pijn of zweetaanvallen,
  • Geluiden veroorzaakt door tremor,
  • Levendige of akelige dromen
  • Rusteloze benen (Restless Leg Syndrome)
  • Snurken – slaapapnoe
  • “REM Sleep Behavioral Disorder: patiënten met deze aandoening laten de spieren niet normaal rusten en “acteren” hun dromen.

Enkele tips voor Parkinsonpatiënten: zorg voor een goede slaaphygiëne en als er problemen zijn, praat erover met uw huisarts en/of neuroloog.

Cognitieve achteruitgang

Een symptoom dat bij veel Parkinsonpatiënten het meeste onrust veroorzaakt is het achteruitgaan van de cognitieve functies.

Parkinsonpatiënten ondervinden weleens problemen bij het plannen en het uitvoeren van complexere taken. Ze kunnen moeilijker gefocust blijven als meerdere zaken hun aandacht vragen. Ze twijfelen langer als er voor een opdracht meerdere stappen gezet moeten worden of wanneer er keuzes moeten gemaakt worden. Ze hebben weleens moeite met het onthouden van informatie en moeten soms naar bepaalde woorden zoeken bij het spreken.

Deze problemen hebben in se dezelfde oorzaken als de motorische symptomen: gebrek aan dopamine waardoor de coördinatie van verschillende functies verstoord wordt. Als bij een taak verschillende functies gecoördineerd moeten worden – bijvoorbeeld schrijven en luisteren – loopt het bij een Parkinsonpatiënt vaak mis.

Het is belangrijk deze cognitieve problemen aan te kaarten bij je huisarts en/of neuroloog. Kinesitherapeuten of ergotherapeuten kunnen je aangepaste strategieën aanleren om toch complexere taken aan te pakken. Spreekproblemen kunnen door een logopedist bekeken worden.

Cognitieve achteruitgang is geen dementie! Er zijn aanwijzingen dat Parkinsonpatiënten een milde vorm van dementie kunnen ontwikkelen maar die manifesteert zich pas vele jaren na het stellen van de diagnose.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s