DBS: tien jaar levenskwaliteit

Wat is DBS?

DBS (Deep Brain Stimulation) of diepe hersenstimulatie is een chirurgische ingreep waarbij een of twee elektrodes in de hersenen worden ingeplant. Deze techniek wordt al het vaakst toegepast bij de ziekte van Parkinson, essentiële tremor en dystonie maar ook mensen met een obsessief-compulsieve stoornis, depressie, anorexia nervosa en verslaving, en met het syndroom van Gilles de la Tourette zouden met deze techniek kunnen geholpen worden.

Bij de ziekte van Parkinson worden meestal twee elektrodes ingeplant in de subthalamische nucleus – vandaar ook de andere benaming STN-stimulatie. Op onderstaande tekening wordt de ligging van deze kern weergegeven.

stn

De elektrodes sturen een stroompje door de hersenen. De energie voor deze stroom wordt geleverd door een batterijtje dat mee wordt ingeplant.

Door het wegvallen van dopamine zijn elektrische circuits in diepe hersenstructuren ontregeld bij mensen met de ziekte van Parkinson. Sommige delen zijn overactief, andere zijn minder actief, wat resulteert in tremor, rigiditeit en traagheid. De stimulatie door de elektroden zorgen ervoor dat deze ontregelde situatie gereset wordt zodat de structuren terug normaal functioneren. Wat er precies gebeurt is niet zeker. Een onderzoeker vergelijkt de stimulatie met het neutraliseren van vervelende ruis door loeiharde muziek op een hoofdtelefoon.

Wat kan je verwachten (en wat niet)?

Als de operatie geslaagd is, zal de Parkinsonpatiënt een aantal jaren (gemiddeld een tiental) positieve effecten ondervinden. Vooral de tremor kan spectaculair dalen, maar ook de rigiditeit en de traagheid van beweging kunnen duidelijk verbeteren. De mogelijkheden om terug deel te nemen aan het dagelijkse leven verbeteren het eerste jaar spectaculair, ze verminderen dan een beetje maar ze blijven een hele tijd beter dan vóór de operatie. Kortom, de levenskwaliteit van de Parkinsonpatiënt verbetert spectaculair voor een tiental jaren.

De meeste patiënten kunnen na de operatie de doses van geneesmiddelen significant laten dalen. Vooral de dosis van levodopa kan spectaculair verminderen (tot minder dan de helft). Het effect van DBS is te vergelijken met dat van levodopa maar dan met veel minder negatieve bijwerkingen: geen wearing-off, geen on/off, veel minder (of totaal geen) dystonie en veel minder dyskinesie.

Voor alle duidelijkheid, DBS stopt de ziekte niet. De dopamineproducerende zenuwcellen blijven verloren gaan. DBS reduceert alleen een aantal vervelende symptomen voor een aantal jaren maar op andere symptomen heeft het veel minder effect. Vooral de effecten op de autonome (slikproblemen, spijsvertering, plasproblemen, zweten, …) en cognitieve functies zijn beduidend minder. Je zou kunnen zeggen dat de effecten beter zijn naargelang de symptomen zich verder van de centrale zenuw-as situeren.

Samengevat, DBS heeft de levenskwaliteit van duizenden Parkinsonpatiënten spectaculair verbeterd. Deze kijken allen hoopvol uit naar een therapie die het ziekteproces echt stopt of zelfs omkeert.

Wie komt er in aanmerking?

Wie in aanmerking wil komen voor een DBS-operatie moet eerst een selectieprocedure ondergaan. De operatie is behoorlijk duur en wordt in België in principe alleen uitgevoerd als je dossier wordt goedgekeurd door het RIZIV zodat de patiënt zeker is dat de kosten worden terugbetaald.

In de eerste plaats moet je therapie al ver genoeg gevorderd zijn. De ziekte moet al lang genoeg geleden gediagnosticeerd zijn (minimum vijf jaar) en de maximale dosis voor levodopa moet bereikt zijn. Verder wordt er gekeken naar je leeftijd en naar een eventueel psychiatrisch verleden. Als aan deze beginvoorwaarden voldaan is, word je enkele dagen opgenomen voor een klinisch onderzoek. Daarbij wordt vooral het effect van levodopa op de symptomen nagegaan.

Als je “voor deze test slaagt” kan een datum voor de operatie vastgelegd worden.

Wie komt er – samengevat – in aanmerking?

  • Patiënten met de “klassieke” Parkinsonsymptomen: tremor, rigiditeit en traagheid van beweging,
  • De symptomen reageren op levodopa, zij het een korte tijd,
  • Duidelijke Parkinsonsymptomen in off-periodes,
  • Door medicatie geïnduceerde bewegingen: dyskinesie en/of dystonie,
  • Ernstige tremor,
  • Een goed begrip van de mogelijke voordelen en de eventuele risico’s van de ingreep,
  • Een goede algemene conditie,
  • Ondersteuning door familie en vrienden.

Tegenindicaties:

  • Atypische parkinsonismen (PSP, MSA, ….) of Parkinsonsymptomen door een hersenbloeding, een hersentrauma, …
  • Geen enkele reactie op Parkinsongeneesmiddelen,
  • Ernstig geheugenverlies, verwarring, hallucinaties of apathie, (deze symptomen kunnen slechter worden door de operatie),
  • Freezing, evenwichtsproblemen en regelmatig vallen,
  • Een ernstig chronisch psychisch probleem zoals psychose, depressie, bipolaire stoornis, alcoholisme of een persoonlijkheidsstoornis,
  • Geen begrip van voordelen en risico’s,
  • Ernstige medische problemen die een onaanvaardbaar risico zouden vormen voor een heelkundige ingreep (kanker, hartproblemen, …)
  • Geen ondersteuning van familie en vrienden.
Hoe verloopt de operatie?

Vóór de operatie moet je nuchter zijn. Als je ’s morgens geopereerd wordt, mag je vanaf middernacht niet eten of drinken. Je wordt ook vanaf de dag vóór de operatie zonder medicatie gezet.

Vóór de operatie word je gedeeltelijk of geheel geschoren.

De operatie gebeurt voor het grootste deel zonder verdoving. De patiënt blijft dus wakker. Aangezien de hersenpan gevoelloos is, voelt hij van de operatie zelf niets.

Het belangrijkste deel van de operatie is misschien wel de voorbereiding. Daarbij wordt de precieze plaats van de elektrode(n) bepaald en het traject ervan bij de plaatsing berekend. Dit moet op de millimeter precies gebeuren zodat hersenbloedingen vermeden worden. Daarvoor wordt er onder lokale verdoving een stereotactisch kader op je hoofd geplaatst en vastgezet op de schedel. Dit zijn de meest “pijnlijke” momenten van de hele operatie.

Vervolgens wordt er een contrastvloeistof ingespoten en wordt een hersenscan gemaakt. Het stereotactisch frame dient als referentiekader. Terwijl jij terug naar het operatiekwartier gebracht wordt, berekent het chirurgisch team de plaats en het traject van de elektrode(n).

Meestal worden er twee elektrodes ingeplant en gebeurt de operatie in één sessie van vier tot acht uur.

  • Onder lokale verdoving wordt een boorgaatje gemaakt en wordt een elektrode aangebracht.
  • Terwijl je kleine oefeningetjes uitvoert, wordt de elektrode millimeter per millimeter op zijn plaats gezet.
  • Wanneer de ideale plaats gevonden is, wordt de elektrode vastgezet en wordt het boorgat dichtgemetseld.

Deze stappen worden voor de tweede elektrode herhaald.

Als de elektrodes geplaatst zijn, wordt je totaal verdoofd voor de plaatsing van de stimulator.

  • De stimulator wordt ter hoogte van de borst of buik geplaatst. Daarvoor wordt een kleine insnijding gemaakt.
  • De elektrodes en de stimulator worden via een geleidingskabel met elkaar verbonden. Deze wordt onderhuids in een tunnel achter het oor en achter de borst gelegd. Soms zijn er bijkomende insnijdingen nodig op dit traject.

Enkele uren later word je wakker in de recoveryruimte.

Wat na de operatie?

Meestal mag de patiënt na ongeveer een week ziekenhuisopname het ziekenhuis verlaten.

De dagen na de operatie wordt de stimulator geprogrammeerd en de medicatie op punt gesteld. Meestal kan de medicatie sterk gereduceerd worden. Voor elke patiënt moet gezocht worden naar een persoonlijk evenwicht tussen stimulatie en medicatie waarbij de positieve effecten maximaal en de neveneffecten minimaal zijn. Meestal lukt dat niet van de eerste keer en zal je een aantal keren moeten terugkomen op controle.

Niet-medicamenteuze behandelingen (kinesitherapie, ergotherapie, logopedie) kunnen ook best voortgezet worden.

De patiënt kan de instellingen van de stimulator binnen beperkte grenzen zelf bijstellen. Grotere correcties op de instellingen kan je beter overlaten aan een gespecialiseerde neuroloog of neurochirurg.

De batterij van de stimulator gaat gemiddeld drie à vijf jaar mee. Als je stimulator een niet-herlaadbare batterij heeft, moet hij dan vervangen worden. Meestal volstaat hiervoor een dagopname.

Een DBS-operatie lijkt misschien afschrikwekkend maar is dat in de praktijk veel minder. En het resultaat kan echt spectaculair zijn. Tien jaar levenskwaliteit is niet niks!

2 Reacties op “DBS: tien jaar levenskwaliteit

  1. heel duidelijk! thx

    ivo

    Like

  2. Kan iemand vertellen hoe vaak infecties voorkomen na verloop van tijd. Bij mijn broer moet alles vandaag weer verwijderd ivm infecties. Dus weer terug bij af

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s