Vrijheid versus Veiligheid, Grenzen versus Kansen

De aanleiding tot dit spinsel waren twee gesprekken die ik had met verantwoordelijken van het Dijlehof. In beide gesprekken kwam een van de twee woordparen uit de titel nogal prominent naar voren. Mijn vraag naar meer vrijheid werd consequent beantwoord met een verwijzing naar meer veiligheid en op mijn vraag naar meer kansen werd ik telkens weer geconfronteerd met een antwoord waarbij mij gewezen werd op de grenzen van het systeem. Dit bracht mij aan het denken en deze denkoefening wil ik nu aan jullie voorleggen.

Toen ik enkele weken geleden naar aanleiding van het heropstarten van deze spinsels mijn oudere schrijfsels eens teruglas, stootte ik op enkele spinsels die perfect aansluiten op deze problematiek. Zo heb ik al eerder gewezen op de tegenstelling tussen inclusief en exclusief, en gepleit voor gezond vertrouwen en gewaarschuwd tegen blind wantrouwen.

Ik wil proberen dit “wetenschappelijk” te behandelen. Dit spanningsveld tussen vrijheid en veiligheid, of tussen kansen en grenzen doen mij denken aan spanningsvelden in de fysica. Ook daar heb je verschillende krachten die spanningsvelden creëren: de aantrekkingskracht, elektromagnetische krachten … Op dit ogenblik is de zoektocht naar een eenheidsprincipe die al deze krachten in één theorie kan verklaren zowat de zoektocht naar de heilige graal van de fysica. Wat is nu het eenheidsprincipe achter ons spanningsveld?

Laten we daarom dit spanningsveld eerder eens van dichterbij bekijken en we beginnen met het spanningsveld tussen veiligheid en vrijheid. Het is duidelijk dat deze twee moeilijk samengaan: meer vrijheid betekent meestal automatisch minder veiligheid en omgekeerd. Maar wat mij betreft is van deze twee vrijheid toch de belangrijkste. Het wordt pas gevaarlijk als veiligheid een doel op zich wordt. Dan loeren dictatuur en onvrijheid om de hoek.

Iets gelijkaardigs kan gezegd worden van het spanningsveld tussen kansen en grenzen, met dat verschil dat niemand tegen meer kansen kan zijn maar het is maar de vraag hoe je die kansen creëert. Soms zal je daarbij grenzen moeten verleggen. Grenzen zijn dus ook niet absoluut. Een systeem met absolute grenzen is gesloten en dikwijls gevaarlijk. Grenzen zijn alleen nuttig als ze vrijheden beschermen en als ze mensen kansen bieden.

Wij stellen nu vast dat hier telkens sprake is van twee polen waarvan een pool een duidelijk positief karakter heeft en de andere een duidelijk negatief karakter. De positieve pool is absoluut en moet in ieder geval gemaximaliseerd worden. De negatieve pool is daarentegen altijd relatief en mag absoluut nooit een doel op zich worden. Absolute veiligheid en absolute grenzen zijn beide levensgevaarlijk. Negatieve polen staan altijd in relatie tot een positieve pool: zo is veiligheid maar nuttig om de vrijheid te beschermen en zo zijn grenzen maar nuttig om mensen kansen te geven.

En wat is nu het eenheidsprincipe achter dit spanningsveld? In tegenstelling tot de fysica is volgens mij het principe hierachter vrij duidelijk. Gelovige mensen zouden zeggen: “wij zijn geschapen als vrije maar zondige mensen.” Minder gelovige en meer wetenschappelijke mensen kunnen zeggen: “wij zijn geëvolueerd tot vrije, sociale, redelijke maar onvolmaakte mensen.” In een ideale en dus onbestaande maatschappij zouden veiligheid en grenzen niet nodig moeten zijn. Helaas – of gelukkig maar – is de maatschappij niet ideaal en daarom blijven grenzen en veiligheidsvoorschriften levensnoodzakelijk maar zij blijven ondergeschikt aan de absolute waarden van vrijheid en kansen geven.

Maar wat is nu het belang hiervan voor mijn dagelijks leven? Ik denk dat dit invloed heeft op wie ik wil zijn: ik wil graag zo vrij mogelijk zijn en zoveel mogelijk kansen krijgen om mij te ontwikkelen, desnoods ten koste van een beetje veiligheid en of door een beetje buiten de grenzen te kleuren. Ik hoop dat alle mensen uit mijn omgeving dit willen begrijpen en respecteren, en ik hoop dat ik zelf dit respect opbreng voor iedereen met wie ik in contact kom.

Een gedachte over “Vrijheid versus Veiligheid, Grenzen versus Kansen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s