Tagarchief: heden

Herinner je gisteren, droom van morgen, leef vandaag

Deze titel heb ik via Google gevonden en is blijkbaar ook de naam van een  Facebookpagina. Voor mij geeft hij perfect samen hoe ik in het leven probeer te staan en de ene dag lukt dat al wat beter als de andere.

Herinner je gisteren.

Of we dat nu graag willen of niet, wij kunnen het verleden niet meer veranderen. Wij kunnen het ook niet negeren, want zowel onze eigen persoon als de wereld waarin wij leven zijn gevormd in het verleden.

Hoe wordt onze persoonlijkheid gevormd? Dit zal wel voor altijd een mysterie blijven, zeker. De mogelijke antwoorden liggen ergens in een spectrum van mogelijkheden dat afgebakend wordt door de twee uitersten: het wordt volledig door de genen bepaald of het wordt volledig door de “omgeving” bepaald. Precies omdat er zo weinig van bekend is, wordt er zo veel onzin over verteld. Iedereen heeft zijn eigen mening die vaak gebaseerd is op een vaag aanvoelen en moeilijk de toets van de wetenschappelijke betrouwbaarheid kan doorstaan.

In feite maakt het niet zo veel uit waar de oorsprong van onze persoonlijkheid ligt, belangrijker is hoe we met die persoonlijkheid omgaan en hoe we die persoonlijkheid verder ontwikkelen. Ik ga er van uit dat je persoonlijkheid geen afgewerkt product is maar veeleer een werk dat constant “under construction” is en bij deze constructie kunnen we niet anders dan voortbouwen op wat er al staat.

Niet alleen wij worden bepaald door het verleden, dat geldt gewoonweg voor alles wat we rondom ons waarnemen. Het verleden is aanwezig in alles wat er is. Het heden is voor mij een momentopname van een oneindige situatie met oneindig veel veranderende elementen en elk element verandert op basis van zijn verleden.

Dat betekent nu ook weer niet dat ik het verleden zie als een fatalistisch gegeven waar we toch niets kunnen aan doen. Aan het verleden zelf kunnen we inderdaad niets doen maar we kunnen het verleden wel gebruiken om het heden en de toekomst te veranderen. Voorzichtige beheerders zullen het goede van het verleden trachten te bewaren en het slechte proberen te vermijden. Dit zijn de dienaars die Christus “laf en lamlendig” noemt. Ondernemende beheerders proberen het goede uit het verleden te verbeteren en proberen het slechte te verwijderen. Hen noemt Christus “goede en trouwe slaven”. Zonder akkoord te gaan met de reactie van Christus, durf ik toch te hopen beschouwd te kunnen worden als een “goede en trouwe slaaf”.

Terloops: Het bijbelfragment waar ik hier naar verwijs zou ook economen en sociale wetenschappers bekend moeten zijn. Het ligt aan de basis van het begrip “Mattheuseffect”, meer bepaald de volgende zin: “Want aan ieder die heeft, zal gegeven worden en wel overvloedig. Maar aan degene die niet heeft, zal zelfs nog ontnomen worden wat hij heeft.”

Droom van de toekomst

Zo vast het verleden is, zo onzeker de toekomst. Het verleden staat volledig vast, de toekomst moet nog volledig gemaakt worden. De afstand tussen twee uitersten kan moeilijk groter zijn dan de afstand tussen verleden en toekomst. Toch zijn ze beide even belangrijk om te kunnen leven in het heden.

Voor ik verder spreek over de toekomst en dromen wil ik even zeer duidelijk maken dat ik de toekomst niet verbind met eeuwig leven. Als ik over de toekomst spreek, bedoel ik expliciet een toekomst in dit bestaan. Ik spreek me niet uit over het bestaan van een bestaan na dit bestaan maar ik heb geen eeuwig leven nodig om dit leven zin te geven. Voor mij zijn eindigheid en zinloosheid geen synoniemen. Ik zoek naar de zin van het leven in dit eindig bestaan.

Dit betreft mijn toekomstvisie op persoonlijk vlak. Als ik dit egocentrisch standpunt verlaat, geloof ik wel degelijk in een leven na mijn dood. Nee, ik ga niet terugkrabbelen en terugkeren naar middeleeuwse mens- en wereldbeelden. Om het duidelijk te stellen: ik geloof in een leven na mijn dood. Ik zal het niet meemaken maar de aarde zal niet stoppen als mijn leven dat wel doet. In die zin is het wel zinvol – en zelfs goed – verder te kijken dan dit bestaan. Ik vind wel dat men soms meer bezig is met de wereld van onze kleinkinderen dan met de wereld van onze buren.

Ook al is het vooruitzicht eindig, toch blijf ik geloven in een toekomst want ik geloof wel degelijk dat we aan onze toekomst kunnen werken, maar dan wel een toekomst binnen de grenzen van dit bestaan. Ik hoop dan ook dat ik de kracht blijf behouden om vooruit te kijken. Ik vind het belangrijk om doelen te blijven stellen: geen doelen in de hemel maar doelen in dit eindige leven.

Leef vandaag

Precies omdat het leven eindig is, moeten we er vandaag aan beginnen. We moeten vandaag beginnen met de voorbereiding van morgen zodat we morgen geen spijt krijgen dat we het vandaag niet gedaan hebben. We kunnen morgen maar stappen vooruit zetten als we dat ook vandaag al gedaan hebben.

[…]wees wijs, zeef de wijn en tot een kort tijdsbestek
moet je je lange termijn inkorten. Terwijl wij praten ontsnapt de jaloerse
tijd: pluk de dag en reken zo min mogelijk op morgen

Horatius

Maak je dus niet bezorgd over de dag van morgen, want de dag van morgen zal zich wel bezorgd maken over zichzelf. Iedere dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad.

Matteüs 6, 34

There’s no place in this world where I’ll belong when I’m gone
And I won’t know the right from the wrong when I’m gone
And you won’t find me singin’ on this song when I’m gone
So I guess I’ll have to do it while I’m here

Phil Ochs

Als (Parkinson)patiënt

Is het nu mogelijk om deze levenshouding ook aan te nemen wanneer Parkinson om het hoekje komt kijken? Ik probeer dat in ieder geval en de ene dag lukt dat wat beter als de andere. Want onze vriend P. is meestal vergezeld van enkele zeer te duchten spoken.

Misschien wel het ergste spook is de onzekerheid. Het zicht op de toekomst is sowieso al beperkt door de eindigheid van het bestaan. Parkinson zorgt ervoor dat je geen afspraken kunt maken voor volgende week. Wat is dan de waarde van plannen op langere termijn? En toch durf ik lotgenoten de raad te geven: “Blijf dromen”. Ik heb ook enkele strategieën ontwikkeld om deze onzekerheid te counteren.

  • Blijf je concentreren op de richting, ook al heb je geen zicht op de eindbestemming.
  • Zet kleine stapjes indien mogelijk, vandaag nog als het kan. Als je elke dag één stapje kunt zetten, heb je na een week toch al zeven stappen in de juiste richting gezet.
  • Geniet van het leven. De reis is belangrijker dan het einddoel.

Je moet er natuurlijk ook rekening houden met de grillen van je lichaam: je fysieke draagkracht en je mobiliteit zijn beperkt. Doordat je veel minder buitenkomt, dreigt het gevaar geïsoleerd te geraken. Gelukkig zorgt ict en telecommunicatie ervoor dat de beperkte fysieke mobiliteit voor het grootste stuk wordt opgevangen door een haast onbeperkte informatiemobiliteit.

Parkinsonpatiënten moeten ook noodgedwongen leren leven met afwisselende periodes van activiteit en van quasi niets kunnen doen: de beruchte on- en off-periodes. Wat ik vooral als zeer frustrerend ervaar zijn enerzijds de onvoorspelbaarheid van de lengte van de off-periodes en het feit dat je wel wil maar bijna niets kunt doen. Daarom probeer ik de on-periodes zo optimaal mogelijk te benutten en probeer ik de off-periodes zo aangenaam mogelijk te maken door bij voorbeeld muziek op te zetten. Als ik toch tot niets anders in staat ben dan na te denken probeer ik dat op een constructieve manier te doen en tobben te vermijden.

Ook op psychisch vlak dreigen er gevaren. Ongeveer 40% van alle Parkinsonpatiënten krijgt wel eens te maken met serieuze angststoornissen. Gezien de ernst van de situatie is een rationele angst wel begrijpelijk en als je weet dat het biochemisch onevenwicht in de zenuwen zelf ook nog eens angstreacties veroorzaakt, versta je dat er niet veel extra meer nodig is om tot een echte stoornis te komen. Voorlopig heb ik mijn angsten wel onder controle. Alleen na een zware aanval van verkramping heb ik even last gehad van angstaanvallen maar die zijn voorlopig weggebleven. Ik hou dit wel in de gaten. Ik probeer ook wat extra voorzichtig te zijn bij het lopen in het donker. Ik zal al eens gemakkelijk een lamp extra aansteken en ik loop liever enkele tientallen meters verder als ik daarmee een onstabiele ondergrond kan vermijden.

Door te blijven dromen en door te blijven kijken naar de toekomst houd ik ook het spook van het fatalisme af. Ik blijf geloven in een toekomst en ik blijf verder stappen zetten in de richting van die toekomst. Ook al zal ik het einddoel nooit halen de reisweg was de moeite waard om niet te blijven stilstaan.

Dat ik nog altijd zo positief ingesteld ben, is ook jullie verdienste. Met jullie bedoel ik alle familieleden, buren en collega’s van de bibliotheken die mij van in het begin tot het einde constant blijven steunen zijn. Wees maar van één zaak zeker: ik zal jullie nooit vergeten. Mijn familie heeft mij recht gehouden in de moeilijkste omstandigheden, mijn buren zorgen door hun regelmatige bezoekjes voor een extra veiligheidsgevoel en de collega’s van de bibliotheken heb ik gedurende de hele reis naast mij gevoeld in goede en in slechte tijden, zowel wanneer ik bij hen in Arenberg of op Gasthuisberg ben als wanneer ik op kilometers afstand ben. Tot jullie allen zou ik nog het volgende willen vragen. Blijf doen wat jullie tot nu toe zo schitterend gedaan hebben: blijf mij beschouwen als jullie collega die er nog altijd bij hoort. Jullie bieden mij toekomstperspectief. Dankzij jullie kijk ik er nog altijd naar uit om terug te komen werken. Laten we samen zoeken naar oplossingen die uitgaan van de capaciteiten die ik nog heb en die rekening houden met de beperkingen die Parkinson mij oplegt. Laten we ook vandaag  beginnen te werken aan de oplossingen van morgen.

Lessen van een parkinsonpatiënt

Een mens vraagt zich soms wel af: waarom ik. Waarom moet mij dit nu overkomen? Waarom moet ik nu Parkinson krijgen? In feite zijn dit even zinnige – of even zinloze – vragen als: waarom ik niet. Waarom ben ik normaal? Waarom heb ik nog geen ongeluk gehad? Want een mens is zo complex dat het al een wonder is dat er niets verkeerds loopt.

Ik heb ondertussen geleerd niet te zoeken naar het antwoord op de waarom-vraag. Dat is vragen naar de oorsprong van een situatie en voor mij is dat zinloos omdat je dat toch niet meer kan veranderen. Ik wil mijn energie liever steken in de vraag naar de toekomst toe: hoe ga ik dit nu aanpakken? Wat kan ik er mee doen?

Je zou kunnen stellen dat deze blog ontstaan is als antwoord op de bovenstaande vragen. Je zou zelfs kunnen zeggen dat het zaad van deze spinsels gegroeid is op de op het eerste zicht zinloze akker van mijn Parkinsonziekte want ik heb ondervonden dat je vanuit een donkere situatie vaak een andere kijk op de werkelijkheid krijgt. Sommige dingen waaraan je voordien veel belang hechtte worden zeer relatief en dingen waar je aan voorbijliep worden ineens zeer belangrijk.

Ik heb uit deze ervaring lessen getrokken en die lessen wil ik voor jullie graag eens samenvatten. Sommige lessen heb ik zelf ondervonden, andere warden mij doorgegeven door collega’s. Oorspronkelijk had ik er een tiental maar als ik even doordacht, kon ik ze reduceren tot drie. Alle andere kon ik terugbrengen tot een van de drie basisstellingen of een combinatie ervan. In feite biedt elk van de drie lessen voldoende stof om een volledig spinsel rond te breien – en dat komt er waarschijnlijk ook wel eens van – maar ik beperk me vandaag tot een korte omschrijving van de “les” en hoe ze relevant wordt in mijn situatie. Zoals de Wet van Murphy verschillende afgeleiden heeft, zo geef ik ook enkele afgeleiden van mijn “levenslessen”.

Ik zou gemakshalve kunnen spreken van de wetten van Parkinson, maar die bestaan al. De meest gekende is de trivialiteitswet van Parkinson die stelt dat “de hoeveelheid tijd die in vergaderingen wordt besteed aan een onderwerp, omgekeerd evenredig is met de hoeveelheid geld die ermee gemoeid is.” De wet heeft niets met de ziekte te maken zoals de auteur van de wet niets te maken heeft met de arts die de ziekte voor het eerst beschreef.

De eerste “les” ligt verrassend dicht bij mijn activiteiten.

Wees informatievaardig.

Sommigen zullen verrast zijn dit woord in deze context te zien opduiken en zullen me een zekere vorm van vakidiotie toeschrijven maar voor mij werd dit abstract begrip zeer concreet. Wij zullen nog werk hebben.

“Iemand is informatievaardig indien hij in staat is een informatiebehoefte te onderkennen, deze informatiebehoefte om te zetten in een zoekvraag, vervolgens de relevante informatiebronnen kan kiezen en raadplegen, de hiervoor benodigde informatietechnologie beheerst en vervolgens in staat is de gevonden informatie te selecteren, te evalueren, te gebruiken en zo nodig verder te verspreiden. Daarbij komt dat ervan uitgegaan wordt dat iemand in staat is dit op een effectieve wijze te doen.”

Deze definitie komt uit het boek “Informatievaardigheden” van Boekhorst, Koers en Kwast.

Voor mij is een informatievaardige patiënt iemand die weet dat hij informatie nodig heeft, die die informatie gaat zoeken bij betrouwbare mensen en in betrouwbare documenten, die die informatie altijd kritisch blijft benaderen, wat de bron ook is, die vooral erg kritisch omgaat met de informatie op het internet en die uit deze informatie de juiste conclusies trekt. Dat laatste betekent onder andere: speel zelf geen doktertje en laat je niet overdonderen door zogenaamde “gezonde” en “ongezonde” levenswijzen.

Een tweede les is meer filosofisch van aard:

Herinner je gisteren, droom van morgen, leef vandaag.

In Nederland is er zelfs een Facebookpagina die deze slogan als inspiratiebron gebruikt. Voor mij bevat hij een perfecte combinatie van optimisme, positivisme en realisme. Dit is ook de echte boodschap achter “Pluk de dag” zoals je kunt lezen in deze vertaling van Horatius’ gekende (?) gedicht.

Tracht niet te achterhalen (dat brengt ongeluk) welk einde jou
en mij de goden hebben toebedeeld, Leuconoë, vertrouw
geen horoscopen. Beter is het wat gebeurt te ondergaan.
Of Jupiter nog vele winters biedt dan wel de laatste aan
de rand van de Tyrrheense Zee op de verweerde rotsen stuk
laat slaan, geniet en zeef de wijn, besnoei de hoop op lang geluk
binnen een kort bestek. Terwijl wij staan te spreken, vlucht vol spijt
het leven. Pluk de dag, verwacht maar weinig van de morgentijd.

Vertaling: Paul Claes

Dit is voor mij ook de boodschap in de volgende verrassend Epicuristische zin uit het Evangelie:

“Maak je dus niet bezorgd over de dag van morgen, want de dag van morgen zal zich wel bezorgd maken over zichzelf. Iedere dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad.” (Matteus, 9, vers 34)

Ik herken ook dezelfde boodschap in deze songtekst van Phil Ochs

There’s no place in this world where I’ll belong when I’m gone
And I won’t know the right from the wrong when I’m gone
And you won’t find me singin’ on this song when I’m gone
So I guess I’ll have to do it while I’m here

And I won’t feel the flowing of the time when I’m gone
All the pleasures of love will not be mine when I’m gone
My pen won’t pour out a lyric line when I’m gone
So I guess I’ll have to do it while I’m here

And I won’t breathe the bracing air when I’m gone
And I can’t even worry ‘bout my cares when I’m gone
Won’t be asked to do my share when I’m gone
So I guess I’ll have to do it while I’m here

And I won’t be running from the rain when I’m gone
And I can’t even suffer from the pain when I’m gone
Can’t say who’s to praise and who’s to blame when I’m gone
So I guess I’ll have to do it while I’m here

Won’t see the golden of the sun when I’m gone
And the evenings and the mornings will be one when I’m gone
Can’t be singing louder than the guns when I’m gone
So I guess I’ll have to do it while I’m here

All my days won’t be dances of delight when I’m gone
And the sands will be shifting from my sight when I’m gone
Can’t add my name into the fight while I’m gone
So I guess I’ll have to do it while I’m here

And I won’t be laughing at the lies when I’m gone
And I can’t question how or when or why when I’m gone
Can’t live proud enough to die when I’m gone
So I guess I’ll have to do it while I’m here

Vandaag leven en dromen van morgen gaan perfect samen. Vandaag leven betekent voor mij niet wachten met het realiseren van je dromen. Begin vandaag te werken aan de dromen van morgen. Ook naar het verleden kan je kijken met een blik op morgen. Dat doe je door te kijken met een positieve bril, een bril die je laat zien wat je nog kunt en die niet uitvergroot wat je niet meer kunt.

In feite is deze blog een perfecte veruiterlijking van de manier waarop ik deze les probeer toe te passen in mijn situatie. Deze blog is ook de concretisering van de derde les, de les die mij het nauwst aan het hart ligt en ook een les waaraan je liever vandaag dan morgen begint:

Koester je vrienden.

Ik ben een fan van Facebook maar het zijn niet die vrienden die je moet koesteren. Het zijn de mensen met wie je elke dag samenleeft, met wie je samen lacht en samen huilt, de mensen die elke dag naast je staan.

Veel verduidelijking is hierbij niet nodig. Zo is deze wet dan toch een variant op een wet van Parkinson, de hierboven vermelde trivialiteitswet.

Misschien nog één raad: wacht niet tot jij hen nodig hebt of zij jou nodig hebben.